Hoe boeren, verwerkers en verdelers samen de crisis te lijf gaan
Het initiatief van Colruyt om verse melk rechtstreeks in te kopen bij drie boeren bewijst dat het niet al kommer en kwel is in deze door de crisis zo zwaar getroffen sector. Het waren de melkboeren zelf die naar de distributieketen zijn gestapt, en zo hun bedrijven verzekerden van een vaste jaarlijkse omzet. Tien procent van de productie van amper drie boeren: het lijkt een druppel op een hete plaat maar dit samenwerkingsverband zou wel eens een belangrijke trendbreuk kunnen aankondigen in de landbouwindustrie. Die niet toevallig nauw aansluit bij het nieuwe beleid dat de Europese landbouwministers momenteel uitzetten.
Het woord zegt het zelf: de liberalisering van het Europese landbouwbeleid heeft liberale wortels. Het is de vrije markt in praktijk. Maar die vrijheid kent grenzen. Een liberaal beleid is ook een menselijk beleid, dat ‘een gezond evenwicht nastreeft tussen een markt die vrij en creatief is en een sociaal weefsel dat bescherming en een minimum aan zekerheid biedt,’ zoals Guy Verhofstadt het in zijn jongste boek uitdrukte.
Door het vrijmaken van de markt zijn onze boeren sterk afhankelijk geworden van internationale prijsschommelingen. Inkomenszekerheid hebben ze niet meer. En toch kan de vrije markt die zekerheid garanderen, zonder daarom terug te vallen op het vroegere Europese beleid van export- en inkomenssteun, van melkplassen en boterbergen. De Europese ministers van Landbouw zitten vandaag samen om deze kwestie te bespreken.
Wat betekent dat concreet? De liberale fractie zal de Europese beslissing om de melkquota in 2015 definitief af te schaffen, blijven steunen. Maar de overgang moet wel gepaard gaan met begeleidende maatregelen. De vrije markt moet bijgestuurd worden, om al te sterke prijsschommelingen te voorkomen en de landbouwinkomens te stabiliseren. Financiële steun op korte termijn, structurele oplossingen voor de lange termijn.
Korte termijn: geld van de gewesten en van Europa
De nieuwe regels voor staatssteun die de Europese Commissie straks zal goedkeuren, moeten de lidstaten toelaten om de boeren voor 2010 elk 15.000 euro extra steun te geven. In België zijn de gewesten bevoegd voor de uitkering van die budgetten. Hopelijk nemen ze daar zo snel mogelijk hun verantwoordelijkheid.
De federale regering heeft intussen beslist om tot 2011 jaarlijks voor 20 miljoen euro belastingsverlagingen toe te passen ter ondersteuning van de gewestelijke initiatieven. Het akkoord tussen het Agifront en Fedis van 2 juli 2009 om de blokkering van de distributiecentra te beëindigen en zo de crisis in de melkprijzen te bezweren, is maar van beperkte duur. Het is ook niet wenselijk om een systeem te handhaven waarbij de bijdrage voor de producenten enkel berekend wordt op basis van de prijs van consumptiemelk. De distributiesector zal altijd geneigd zijn om de meerkost te verhalen op de consument. Een meer permanente oplossing dringt zich op.
Lange termijn: een billijke prijs voor een reëel volume
Om de crisis structureel op te lossen, stellen wij een systeem voor van contractuele landbouw en interprofessioneel overleg. Een groep landbouwers verbindt zich ertoe om een groep afnemers een bepaald volume te leveren tegen een correct berekende prijs. Deze vorm van contractlandbouw wordt in de sector van de diepvriesgroenten in West-Vlaanderen al enkele jaren toegepast. De verwerkende industrie in en om Ardooie domineert de Europese markt, de boeren in de streek profiteren mee.
Ook andere sectoren komen voor dit soort interprofessionele afspraken in aanmerking. De landbouwcrisis is niet alleen een melkcrisis. Zuivel vertegenwoordigt maar tien procent van de totale landbouwomzet. Ook de varkenshouders bijvoorbeeld staat het water aan de lippen.
Toegegeven: de boeren worden minder onafhankelijk maar ze zijn wel zeker van een correcte en kostendekkende prijs De industrie mag de voorwaarden ook niet eenzijdig opleggen. De opzeggingsvoorwaarden moeten strak omlijnd worden in een gedragscode. Contractlandbouw staat in elk geval op de agenda van de Europese Commissie, en dat kunnen wij alleen maar toejuichen.
Boeren en voedselbanken: één strijd
Ten slotte, waarom zouden we eventuele landbouwoverschotten voortaan niet ter beschikking te stellen van de voedselbanken? Zo’n afspraak zou het imago van de boeren alleszins ten goede komen. De voedselbanken engageren zich om de gratis verkregen producten niet te verhandelen en vormen dus geen concurrentie voor de distributiesector. Er zijn in België liefst 215 voedselbanken, ruim genoeg om alle overschotten deftig te verwerken en te verdelen onder hulpbehoevende mensen. Ook dat is sociaal verantwoord, en dus liberaal ondernemen.
Vincent Van Quickenborne, minister van Economie
Karlos Callens, Vlaams Parlementslid en landbouwspecialist
Jaak Gabriëls, voormalig minister van Landbouw
